Over ouderschap, partnerschap en rust in een samengesteld systeem
In het artikel 'Samengestelde gezinnen bestaan niet' deelden we een systemische kernboodschap die voor veel mensen nieuw en tegelijk herkenbaar was: systemisch gezien bestaat een samengesteld gezin niet als een nieuw geheel. Wat er wel is, zijn gezinnen van herkomst en nieuwe partnersystemen die naast en met elkaar bestaan. Wanneer die verschillende systemen niet helder worden onderscheiden, ontstaat er vaak onrust. Niet door een gebrek aan liefde, maar door onduidelijkheid in plek en ordening.
Dat artikel liet zien hoe rust kan ontstaan wanneer ouders ouders blijven, partners partners zijn en kinderen niet hoeven te dragen wat niet van hen is.
Naar aanleiding van dat artikel kregen we een vraag die veel herkenning oproept. Een vraag van Sanne, een moeder die bewust en liefdevol vorm geeft aan haar gezin en tegelijk voelt dat er iets extra’s meespeelt.
Zij kreeg via IUI een kind, waarbij de biologische vader onbekend is. Niet heel lang daarna ging zij een relatie aan met haar huidige partner. Samen kregen zij nog een kind. Ze leven als gezin samen. De partner wordt door het oudste kind ‘papa’ genoemd in naam, in liefde, in doen en laten. En toch rijst de vraag: Waar moeten we systemisch gezien rekening mee houden? Deze vraag raakt een laag die vaak onderbelicht blijft, maar essentieel is voor rust en helderheid in het systeem.
Eén gezin, meerdere oorsprongen
In het dagelijks leven vormen zij één gezin. En tegelijk is het systemisch gezien belangrijk om te erkennen dat er meerdere lijnen van herkomst aanwezig zijn. Het oudste kind heeft een moeder en een biologische vader, ook al is deze vader onbekend. Het jongste kind heeft twee bekende biologische ouders. Dat verschil hoeft niet opgelost of gelijkgetrokken te worden. Het wil erkend worden.
Wanneer we deze werkelijkheid proberen te versimpelen, uit liefde of vanuit de wens om niemand tekort te doen, ontstaat vaak juist onrust. Niet omdat iemand iets verkeerd doet, maar omdat het systeem iets anders vraagt.
Het oorspronkelijke systeem vraagt om tijd
Kinderen hebben niet alleen behoefte aan liefde, maar ook aan tijd in hun oorspronkelijke systeem. Voor het oudste kind betekent dit: tijd met de moeder, waarin haar eigen oorsprong ruimte krijgt. Waarin haar biologische vader, ook al is hij onbekend, in gedachten, woorden of symboliek mag bestaan. Dat hoeft niet zwaar of beladen te zijn. Het gaat niet om uitleg, maar om erkenning. Het is belangrijk voor het oudste kind dat moeder en oudste kind samen zijn, zonder dat de ‘nieuwe’ partner daarin een ouderrol inneemt. Het klinkt wellicht wat hard, maar hij hoort niet bij dit systeem.
Daarnaast is er het systeem van moeder, partner en hun gezamenlijke kind. Ook dit systeem heeft eigen tijd en bedding nodig, zonder het oudste kind.
Bij dit onderscheid kan er bij ouders weerstand ontstaan. Het idee dat je het ene moment samen bent met het oudste kind en in een ander moment met het jongste kind en de partner, kan voelen als buitensluiten. Alsof je iemand tekort doet of achterlaat. Die weerstand is begrijpelijk. Ze komt vaak voort uit het verlangen om niemand pijn te doen en iedereen erbij te laten horen.
Systemisch gezien is dit geen buitensluiten, maar onderscheiden. Het hoofd maakt hier snel een moreel verhaal van, ‘Dit is niet eerlijk, dit is niet liefdevol,’ terwijl het systeem iets anders laat zien. Door tijdelijk en bewust ruimte te maken voor het juiste systeem, hoeft niemand zich later aan te passen of iets te dragen wat niet van hem of haar is. Door deze systemen niet door elkaar te laten lopen, maar ze naast elkaar te laten bestaan, ontstaat er rust.
De plek van de partner
De partner speelt hierin een belangrijke rol. Hij is geen vader van het oudste kind en hoeft die plek ook niet in te nemen. De opvoedkundige eindverantwoordelijkheid voor het oudste kind ligt bij de moeder. De partner staat naast haar, als haar partner. Hij mag betrokken zijn, liefdevol en aanwezig. Juist door niet op de vaderplek te gaan staan, ontstaat er ruimte voor een warme en vrije band met het kind. Zonder verwarring over rollen.
Voor het jongste kind is hij wél de vader en neemt hij die plek volledig in. Ook hier helpt het wanneer dit verschil rustig mag bestaan, zonder het groter te maken dan nodig.
Gelijkheid is niet hetzelfde als recht doen aan
Een begrijpelijke neiging in gezinnen met meerdere lijnen van herkomst is om alles gelijk te willen maken. Maar systemisch gezien betekent recht doen aan niet dat alles hetzelfde is. Recht doen aan betekent: ieder kind zien in zijn of haar eigen oorsprong. Zonder overcompensatie. Zonder loyaliteitsdruk. Zonder dat kinderen iets hoeven te dragen wat niet van hen is.
Kinderen voelen haarfijn aan wanneer iets niet benoemd mag worden. Wanneer verschillen er wél mogen zijn, hoeven zij die niet in gedrag tot uitdrukking te brengen.
Liefde vraagt om ordening
Wat in dit soort gezinnen vaak zichtbaar wordt, is dat liefde overvloedig aanwezig is. De onrust zit niet in een tekort, aan bijvoorbeeld die liefde of aandacht, maar in ordening. In wie waar staat. In wie welke verantwoordelijkheid draagt. Wanneer volwassenen hun eigen plek innemen (ouders als ouders, partners als partners) hoeven kinderen dat niet te doen.
Tot slot
Dit gezin is geen uitzondering. Het is een voorbeeld van hoe rijk en gelaagd moderne gezinnen zijn. En hoe belangrijk het is om niet alleen te kijken naar wat werkt in de praktijk, maar ook naar wat klopt op systemisch niveau.
De vragen die nu leven, zullen zich in de loop van de tijd verdiepen. Dat is geen probleem, maar een uitnodiging om mee te blijven bewegen met wat zich aandient.
Wie merkt dat het zoeken blijft of dat het ‘gedoe’ toeneemt naarmate kinderen ouder worden, is welkom om hierover met ons in gesprek te gaan. Soms brengt één systemische blik al veel helderheid en ontspanning. En mocht je getriggerd worden en een aanvullende vraag hebben, stuur hem ons gerust.
Dit artikel sluit aan bij Samengestelde gezinnen bestaan niet. Samen vormen zij een uitnodiging om met meer zachtheid én helderheid te kijken naar wat er werkelijk speelt.
Reactie plaatsen
Reacties