Waarom systemisch werk verder gaat dan inzicht alleen.
Tijdens wederom een magische opstellingendag afgelopen zondag kwam een thema zo helder naar voren dat het ons nog steeds bezighoudt: het verschil tussen iets denken te hebben verwerkt (door er vanuit het hoofd naar te kijken, te analyseren en te beredeneren) en het echt, op een diepere laag, in het onderbewustzijn verwerken.
Een vraagsteller, iemand die al heel veel heeft meegemaakt, analytisch heel sterk is en vooral op dat gebied ook echt al hele mooie stappen heeft gezet, stuitte op weerstand tijdens haar opstelling. Want ze had al zo vaak, in haar hoofd, tegen haar ouders gezegd dat ze hebben gedaan wat ze konden. Zoals ze heeft gelezen dat het hoort in De Fontein van Els van Steijn. Waarom komt het dan in de opstelling wéér naar voren?
Wanneer het hoofd verder is dan het systeem
Wat we zagen was geen gebrek aan inzicht, integendeel. Ze kon haar geschiedenis duiden. Ze kon uitleggen waar bepaald gedrag van haar ouders vandaan kwam. Ze kon rationeel onderbouwen dat zij haar ouders had vergeven en ‘op hun plek had gezet’. En toch bleek het vanuit de opstelling niet zo… En daar voelde zij weerstand.
Weerstand is mooi; het is een ongelofelijk belangrijk moment in een opstelling. Daar waar weerstand is, begint de verandering.
In de opstelling werd voelbaar dat ze haar ouders nog steeds van alles kwalijk neemt. Op een manier die wij als opstellers ‘aanmatigend’ noemen. Wanneer jij je richting je ouders aanmatigend opstelt, sta je per definitie niet op de plek van het kind. Je plaatst jezelf in feite boven je ouders.
Dat gebeurt vaak subtiel. Het klinkt volwassen, bewust en ontwikkeld. Maar systemisch gezien zeg je eigenlijk: ik weet beter hoe het had gemoeten dan jullie. En daarmee verlaat je je kindplek. Het hoofd kan dat prachtig rechtpraten. Het systeem niet.
Het gevaar van systemisch begrijpen
We merken dat vaker. Mensen hebben bijvoorbeeld De Fontein gelezen en daaruit al bedacht dat ze hun ouders hebben vergeven, dat ze hen ‘op hun plek hebben gezet.’ En daar schuilt een groot gevaar. Want het lijkt zo makkelijk om dat even te doen. Een inzicht, een paar zinnen, een innerlijke oefening en daarna is alles goed. Totdat duidelijk wordt dat het niet zo is. Dat je in je hoofd van alles kan doen, maar dat je systeem, je onderbewustzijn, niet automatisch mee beweegt. In de eerdere blog over dit onderwerp, waarin we beschrijven waarom het niet genoeg is om je ouders alleen maar ‘op hun plek te zetten,’ gaan we daar uitgebreider op in. Begrijpen is iets anders dan belichamen.
Voor de duidelijkheid; we zijn heel blij met een boek als dat van Els van Steijn. Het maakt het werk dat we doen veel toegankelijker en dat is prachtig. Het opent deuren die voorheen gesloten bleven. Maar het geeft mensen soms de indruk dat het heel makkelijk even te fixen is. En na jaren kunnen concluderen: wat in jouw onderbewustzijn vastzit, vanuit jezelf, vanuit je familielijn of vanuit eerdere generaties, los je niet even snel op. Er is geen quick fix.
Wat vastgezet is in het zenuwstelsel, in loyaliteiten, in kinderlijke overlevingsbesluiten, vraagt meer dan inzicht.
Waarom weerstand en verwarring juist goede tekens zijn
Ze ging enigszins verward naar huis. Zeker niet te, dat laten we niet gebeuren. Maar precies voldoende verward. Want vanuit die verwarring kan een nieuwe situatie ontstaan. Verwarring betekent vaak dat het oude verhaal niet meer klopt, maar het nieuwe nog niet volledig is ingedaald. Dat is een kwetsbare, maar vruchtbare fase.
Weerstand is in dat proces geen obstakel, maar een gids. Marcel schreef er eerder al over op LinkedIn: weerstand wijst precies aan waar het spannend wordt om werkelijk te verschuiven. Waar het hoofd de controle verliest en het systeem iets nieuws moet leren. Dat vraagt professionele en liefdevolle begeleiding. Aanwezigheid. Veel geduld. En het besef dat echte en blijvende verandering stapsgewijs ontstaat.
Niet door grote verklaringen.
Niet door één krachtige zin tegen je ouders.
Maar door kleine, doorvoelde bewegingen.
Misschien herken je jezelf hierin
Dat je al veel hebt gedaan. Dat je begrijpt waar je patronen vandaan komen. Dat je rationeel kunt verklaren waarom je ouders deden wat ze deden. En toch merk je dat bepaalde situaties je blijven raken. Dat je steeds weer terugvalt in oud gedrag. Dat er ergens iets niet meebeweegt. Dan is dat geen teken dat je het verkeerd doet. Het is een teken dat je systeem nog iets anders nodig heeft.
Tijdens onze opstellingendagen en individuele trajecten werken we precies op die laag. Niet om iets te fixen wat is geweest. Niet om je ouders alsnog te corrigeren. Maar om jou stap voor stap terug te begeleiden naar jouw eigen plek.
Vanuit rust.
Vanuit verbinding.
Vanuit het onderbewustzijn.
Wil je ervaren wat er mogelijk wordt wanneer je niet alleen begrijpt, maar ook werkelijk belichaamt?
Je bent welkom.