Een systemische blik op liefde, aandacht en de juiste plek voor iedereen.
Onlangs mochten we een sessie begeleiden waarin een vader een ogenschijnlijk eenvoudige vraag inbracht: 'Hoe kan ik in ons samengestelde gezin mijn aandacht en liefde op een fijne manier verdelen?' Een vraag die velen zullen herkennen. En tegelijk een vraag die, wanneer we er systemisch naar kijken, uitnodigt tot een fundamenteel ander perspectief.
Samengestelde gezinnen bestaan niet
De titel van dit artikel roept misschien weerstand op, kan prikkelend of wellicht ouderwets overkomen. En toch is dit systemisch gezien een wezenlijke waarheid.
Wanneer twee mensen samenkomen, waarvan één of beide partners kinderen hebben uit een eerdere relatie, spreken we in het dagelijks taalgebruik over een samengesteld gezin. Systemisch gezien klopt dat echter niet. Wat er wél is, is:
- een gezin van herkomst (vader, moeder en hun kinderen) en
- een nieuw partnersysteem dat zich vormt tussen twee volwassenen.
We hebben dus niet te maken met één nieuw gezin dat wordt ‘samengevoegd’, maar met meerdere systemen die met elkaar verbonden zijn. Elk systeem heeft zijn eigen ordening, zijn eigen geschiedenis en zijn eigen plek.
Het oorspronkelijke gezin blijft bestaan
Een belangrijk uitgangspunt in het systemisch werk is dat een ouder-kindband onverbrekelijk is. Een relatie tussen partners kan eindigen; het ouderschap niet. Dat betekent dat het oorspronkelijke gezin, ook na een scheiding of overlijden van één van de ouders, systemisch blijft bestaan. De vader en moeder blijven, ieder vanuit hun eigen plek, verbonden met hun kinderen. Ook als zij geen partners meer zijn, vormen zij samen het ouderlijke systeem van die kinderen.
Wanneer één van beiden een nieuwe partner krijgt, ontstaat er een nieuw partnersysteem, maar dit vervangt het oorspronkelijke gezin niet.
Drie beelden, drie lagen van werkelijkheid
Om systemisch helder te maken wat er speelt in wat we een samengesteld gezin noemen, helpt het om de werkelijkheid in drie opeenvolgende beelden te bekijken. Elk beeld laat een andere laag zien.
Afbeelding 1
Het oorspronkelijke gezin
In dit eerste beeld zien we het gezin van herkomst: vader, moeder en hun kinderen. Dit is het primaire systeem van de kinderen. Hier liggen hun wortels, hun loyaliteit en hun gevoel van bestaansrecht. Ook wanneer ouders uit elkaar gaan, blijft dit systeem systemisch gezien bestaan. De ouder-kindband is blijvend en onverbrekelijk.
Afbeelding 2
Het nieuwe systeem
In het tweede beeld zien we het nieuwe partnersysteem: vader met zijn nieuwe partner, samen met de kinderen die zij ieder meebrengen uit eerdere relaties. In het dagelijks leven noemen we dit vaak een samengesteld gezin. Systemisch gezien zien we hier echter vooral een nieuw partnersysteem waarin kinderen aanwezig zijn, ieder met hun eigen achtergrond en herkomst. Zonder het oorspronkelijke systeem zichtbaar te maken, kan dit beeld de indruk wekken dat er één nieuw gezin is ontstaan.
Afbeelding 3
De volledige systemische werkelijkheid
In het derde beeld worden zowel het nieuwe partnersysteem als de oorspronkelijke gezinnen van herkomst zichtbaar gemaakt. Vader en moeder blijven samen de ouders van hun kinderen, en daarnaast is er het nieuwe partnersysteem waarin vader en zijn nieuwe partner elkaar ontmoeten. Dit beeld laat zien hoe meerdere systemen naast en met elkaar bestaan. Als iedereen zich hier bewust van is, kan er ontspanning ontstaan: iedereen krijgt zijn eigen plek, niets hoeft vervangen, ingenomen of samengevoegd te worden.
Wanneer er ‘gedoe’ ontstaat
Wat zichtbaar wordt wanneer we deze drie beelden naast elkaar leggen, is dat spanning vaak ontstaat wanneer systemen door elkaar gaan lopen. Bijvoorbeeld wanneer een nieuwe partner (onbewust) een ouderplek inneemt. Of als een ouder zijn/haar plek niet inneemt of gegund wordt. Maar ook wanneer kinderen het gevoel krijgen te moeten kiezen, verdelen of verbinden wat niet van hen is.
Liefde verdelen is niet nodig
Terug naar de vraag uit de sessie: hoe verdeel ik mijn aandacht en liefde? Systemisch gezien is het antwoord verrassend eenvoudig én confronterend: liefde hoeft niet verdeeld te worden, plekken wel.
Wanneer iedereen zijn eigen plek inneemt, dus ouders als ouders, partners als partners, kinderen als kinderen, ontstaat er rust. Liefde kan dan vrij stromen, zonder dat iemand iets hoeft over te nemen of te compenseren.
De plek van de nieuwe partner
In aanloop naar dit artikel heeft Joyce Raaimakers haar ervaring over dit onderwerp met ons gedeeld.
‘Tijdens mijn reis in het systemisch werk kwam ik tot een inzicht dat voor mij alles veranderde: een samengesteld gezin bestaat eigenlijk niet. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, want in het dagelijks leven gebruiken we die term voortdurend. En toch… toen ik dit werkelijk begon te voelen in plaats van alleen te begrijpen, bracht het me een diepe rust.
Mijn partner heeft een vorige relatie. En ja, die vrouw hoort er altijd bij. Zij is en blijft de moeder van zijn kinderen. Dat besef maakte iets wezenlijks in mij los. Ik hoef haar plek niet in te nemen wanneer de kinderen bij ons in huis zijn. Ik hoef geen extra rol te vervullen, geen “erbij”-moeder te worden, geen verantwoordelijkheid te dragen die niet van mij is.
Mijn partner mag ouder zijn samen met zijn ex-partner. Zij delen het ouderschap. Ik sta naast hém, als zijn partner. Niet vóór hem. Niet tussen hen in. En niet in plaats van haar.
Voor mij betekende dit een verschuiving van doen naar zijn. Van zoeken naar hoe het “moet”, naar simpelweg mijn eigen plek innemen. Een plek die helder is, afgebakend en vrij. Juist daardoor ontstaat er meer ontspanning in huis. Voor mij, voor mijn partner én voor de kinderen.’
Deze woorden raken precies de kern. De nieuwe partner hoort erbij, maar op een andere plek. Niet als ouder, niet als vervanger, maar als partner.
Van verwarring naar ordening
Veel onrust in samengestelde systemen ontstaat niet door onwil, maar door verwarring over plekken. Door de behoefte om het ‘goed’ te doen. Door liefde te willen geven waar eigenlijk ordening nodig is.
Wanneer we systemisch durven kijken en erkennen wat er is, inclusief eerdere relaties en ouderlijke verbindingen een juiste plek geven, hoeft niemand iets te worden wat hij of zij niet is. Dat geeft ruimte, rust en uiteindelijk meer verbinding.
Tot slot
Misschien is het tijd om de term samengesteld gezin los te laten. Niet omdat het verkeerd bedoeld is, maar omdat het de werkelijkheid versimpelt. Wat er wél is zijn gezinnen van herkomst, nieuwe partnersystemen en kinderen die met liefde loyaal zijn aan iedereen die bij hen hoort. En precies in het erkennen van die gelaagdheid ontstaat ontspanning en verbinding.
Maar wat als het nog een stapje verder gaat?
Bijvoorbeeld als ex-partners ook een nieuwe relatie aangaan waarin de nieuwe partner al kinderen heeft. Of wanneer er binnen het nieuwe partnersysteem een kind wordt geboren? Dan wordt het systeem nog rijker en ook nog eens veel complexer. Er ontstaan nieuwe verbindingen, nieuwe loyaliteiten en vaak ook nieuw ‘gedoe’. Dit is een signaal dat er iets gezien mag worden. Het vraagt om vertraging, ordening en een blik die verder gaat dan praktische oplossingen.
Wij gaan graag met mensen in gesprek. In individuele sessies en opstellingen onderzoeken we samen wat er speelt, welke systemen meedoen en welke plek voor wie klopt. Niet om het perfect te maken, maar om rust en helderheid te brengen op een diepere laag.
Voel je dat dit thema jou raakt, persoonlijk of professioneel, dan ben je van harte welkom om contact met ons op te nemen. Soms is één gesprek al genoeg om te zien waar het schuurt en waar ruimte kan ontstaan.
Reactie plaatsen
Reacties